FUEN 2026 Delege Meclisi, yapay zekâda azınlık dillerinin daha fazla dahil edilmesini talep ediyor

FUEN Kongresi’nin üçüncü günü geleneksel olarak üye kuruluşlara ayrılmıştır. Avrupa Milletler Federal Birliği’nin (FUEN) en yüksek karar alma organı olan Delege Meclisi’nde temsilciler, geçtiğimiz yılı değerlendirir ve örgütün geleceği için önemli kararlar alırlar.

19 Eylül’de Clarion Hotel Helsinki’de düzenlenen bu yılki Meclis, FUEN Başkanı Olivia Schubert’in liderliğinde gerçekleştirilen ilk toplantı oldu. Delegeler, Başkanlık Heyeti, Genel Sekreter ve Çalışma Gruplarının faaliyetlerini değerlendirdi, 2027 mali planını onayladı ve Başkanlık Heyeti’ni ibra etti.

FUEN Başkanı Olivia Schubert raporunda, Avrupa ve uluslararası düzeyde FUEN’in siyasi savunuculuğunun güçlendirilmesi, üye örgütlerle daha yakın işbirliği ve örgütün modernizasyonu dahil olmak üzere yeni Başkanlık Divanı’nın önceliklerini özetledi. Schubert, FUEN’in çalışmalarının somut siyasi etki yaratmak için etkinlik ve toplantı düzenlemenin ötesine geçmesi gerektiğini vurgularken, Azınlık Güvenlik Paketi Girişimi’nin hedeflerini de sürdürmeye devam edeceklerini belirtti. Geleceğe bakarken Schubert, azınlık dillerinin teknolojik gelişmelerin gerisinde kalmaması, dijital uygulamalarda ve yapay zeka alanında görünür ve kullanılabilir olmaya devam etmesi gerektiğini vurguladı.

Genel Sekreter Éva Pénzes, Sekreterya’nın sürekliliği sağlama ve yeni Başkanlık Heyeti ile üye kuruluşlarla işbirliğini güçlendirme konusundaki çalışmalarını öne çıkardı. Bir önceki Kongre’den bu yana FUEN, 30’dan fazla etkinlik düzenlemiş veya desteklemiş ve 40’tan fazla siyasi ve kurumsal toplantı hazırlamış ya da gerçekleştirmiştir. Pénzes ayrıca, FUEN’in ilk Erasmus+ projesini başarıyla kazandığını belirtti; Ekim 2026’da başlayacak olan bu proje, gençlik, eğitim ve beceri geliştirme alanlarında yeni işbirliği fırsatları sunacaktır.

Etnik Alman Göçmenler ve Ulusal Azınlıklar ile İlgili Konulardan Sorumlu Federal Hükümet Komiseri Dr. Bernd Fabritius, delegelere hitap ederek Alman Federal Hükümeti’nin selamlarını iletti. FUEN ile kurulan yapıcı işbirliğini öven Fabritius, özellikle coğrafi engelleme bağlamında azınlık dillerinde hazırlanmış görsel-işitsel içeriğe sınır ötesi erişimin önemini vurguladı. Fabritius, azınlıkların korunmasının sosyal uyuma, demokrasiye ve barış içinde bir arada yaşama katkıda bulunduğunu vurgulayarak, FUEN’i azınlık toplulukları ile siyasi kurumlar arasında vazgeçilmez bir köprü kurucu olarak nitelendirdi.

Meclisin en önemli çıktılarından biri, “Yapay Zeka ve Azınlık Dilleri Konusunda Hak Temelli, Eşitlikçi, Uyumlu ve Kapsayıcı Bir Yaklaşıma Doğru” başlıklı ana kararın kabul edilmesi oldu. Karar, yapay zekanın geliştirilmesi ve uygulanmasında bölgesel ve azınlık dillerine daha fazla önem verilmesini talep ediyor. Karar, birçok azınlık dilinin dijital ortamda hâlâ yeterince temsil edilmediğini ve bunun da bu dillerin yeni teknolojilere erişimini kısıtladığını vurguluyor.

FUEN, Avrupa Birliği’nden AB Yapay Zeka Yasası’nı uygularken azınlık dilleri haklarını dikkate almasını talep etmekte ve Avrupa Komisyonu’nu yapay zeka araçları, dil teknolojileri ve dijital dil kaynakları için hedefli finansman sağlamaya çağırmaktadır. Ulusal hükümetlerden kamu dijital hizmetlerini azınlık dillerinde erişilebilir hale getirmeleri istenirken, teknoloji sağlayıcılarının sistemlerini geliştirirken azınlık topluluklarını sürece dahil etmeleri gerektiği belirtilmektedir. Karar ayrıca, kamu kurumlarını, araştırmacıları, teknoloji şirketlerini ve azınlık temsilcilerini bir araya getirecek bir Avrupa işbirliği çerçevesinin oluşturulmasını talep etmektedir. Karar, yapay zekanın mevcut dil haklarının yerini almak yerine bunları tamamlayıcı nitelikte olması gerektiğini de vurgulamaktadır.

Ana kararın yanı sıra, delegeler 13 adet ek karar daha kabul ettiler:

• Rodos ve Kos’taki Türk azınlığın haklarının korunması hakkında;
• Arnavutluk’taki Makedon ulusal azınlığın hakları hakkında;
• Yenish halkının Almanya’nın beşinci ulusal azınlığı olarak tanınması hakkında;
• Batı Trakya’daki Türk azınlığın dini özerkliği ve din özgürlüğü hakkında;
• Ukrayna’daki yerli halkların ve ulusal azınlıkların korunması hakkında;
• Sağlık hizmetlerinde Katalanca kullanma hakkı hakkında;
• İstanbul’daki Yunan Ortodoks Balıklı Hastane Vakfı’ndaki seçimler hakkında;
• Saksonya ve Brandenburg’daki (Almanya) okullarda Sorbe dilinin yaşayan bir dil olarak korunması hakkında;
• Arman/Ulah dili ve kültürünün yeniden canlandırılması hakkında;
• Bölgesel ve azınlık dillerinin mesleki eğitimin ayrılmaz bir parçası haline getirilmesi hakkında;
• Loire-Atlantique’deki Breton örgütlerine kamu fonu sağlanması hakkında;
• Viyana’da azınlık dili eğitiminin uygulanması hakkında;
• Subkarpatya’daki Macar azınlığın kazanılmış haklarının iadesi ve Ukrayna-Macar azınlık diyaloğunun hayata geçirilmesi hakkında.

Meclis ayrıca FUEN Tüzüğü’nün kapsamlı bir revizyonunu da görüştü. Başkan Olivia Schubert, dış hukuk uzmanları tarafından yapılan incelemelerde mevcut Tüzükte çeşitli belirsizlikler ve tutarsızlıklar tespit edildiğini açıkladı. Polonya’daki Alman Sosyo-Kültürel Örgütler Birliği (VdG) tarafından 24. maddeyle ilgili sunulan bir öneri, diğer hükümleri de etkileyen soruları gündeme getirdi. FUEN, tek tek değişiklikleri kabul etmek yerine, tüzüğü, seçim yönetmeliklerini ve usul kurallarını gözden geçirmek üzere üye kuruluşları tarafından aday gösterilen temsilcilerden oluşan bir çalışma grubu kuracaktır. Grubun, 2028’deki bir sonraki seçimlerden önce, 2027 Kongresi’nde kabul edilmek üzere revize edilmiş tüzüğü sunmak amacıyla Mayıs 2027’de Başkanlık Heyeti’ne önerilerini sunması beklenmektedir.

Ayrıca delegeler, İtalyan Birliği (Unione Italiana) ev sahipliğinde Slovenya’nın Istria bölgesinde düzenlenecek olan 2027 FUEN Kongresi ve İtalya’nın Friuli-Venezia Giulia bölgesinde gerçekleştirilecek olan EUROPEADA 2028 hazırlıklarına ilişkin güncel bilgiler aldılar.

Delege Meclisi, 17-20 Eylül 2026 tarihleri arasında Clarion Hotel Helsinki’de düzenlenen 70. FUEN Kongresi’nin en önemli etkinliklerinden biriydi. Finlandiya’daki İsveç Meclisi (Folktinget) tarafından ev sahipliği yapılan Kongre, ilk kez Finlandiya’nın başkentinde gerçekleştirildi ve yaklaşık 20 ülkeden yerli ulusal azınlıkların ve dil topluluklarının 200 civarında temsilcisini bir araya getirdi.