10. Avrupa Azınlık Bölgeleri Forumu’nda Yapay Zeka ve Azınlık Dilleri Ele Alındı

10. Avrupa Azınlık Bölgeleri Forumu, 23-24 Ekim 2026 tarihlerinde İsviçre’nin Chur kentinde gerçekleştirildi. Bölgesel liderler, teknoloji uzmanları, araştırmacılar ve kültür savunucuları, azınlık mirası ile yeni ortaya çıkan dijital teknolojilerin kesişim noktasını tartışmak üzere bir araya geldi. “Azınlıklar ve Yapay Zeka – Riskler ve Umutlar” temasına odaklanan iki günlük etkinlikte, az kullanılan dillerin dijital çağda varlıklarını sürdürebilmeleri için stratejiler ele alındı.

23 Ekim Cuma günü, FUEN Başkanı Olivia Schubert, Avrupa’nın dilsel ve kültürel çeşitliliğe saygı duymaktan güç aldığını vurgulayarak Forumu açtı. Schubert, Yapay Zeka konusunda kapsayıcı ve hak temelli bir yaklaşımın gerekliliğine dikkat çekti. Schubert, Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu’nun halihazırda yapay zeka ile ilgili zorlukları ele aldığını belirterek, insan haklarının korunmasının ve azınlık dillerinin dijital varlıklarını sürdürmelerinin sağlanmasının hayati önem taşıdığını ifade etti. Avrupa Birliği’nden AB Yapay Zeka Yasası’nda dilsel çeşitliliği dikkate almasını, ulusal hükümetlerden dil verilerini toplamalarını ve kamu hizmetlerini dijitalleştirmelerini talep eden ve yapay zekanın ulusal azınlıklarla ilgili kararları etkilediği durumlarda insan denetimi yapılmasını gerektiren FUEN 2026 Ana Kararı’nı ayrıntılı olarak anlattı. Schubert, her Avrupa dilinin dijital dünyada güvenli bir geleceğe layık olduğunu belirtti.

Graubünden Hükümeti Başkanı Martin Bühler, dijital araçların sunduğu kolaylığın günlük dil seçimlerini etkilediğini gözlemledi. Teknolojinin baskın bir dilde daha iyi işlediğinde alışkanlıkları değiştirdiğini ve azınlık dillerini etkilediğini kaydetti. Bühler, katılımcıları kendi dillerinde konuşma, öğrenme ve bağlantı kurma fırsatları yaratmak için Yapay Zekayı kullanmaya teşvik etti.

Dijital Egemenlik ve Bölgesel Girişimler

UNESCO’dan Marius Lukosiunas, günümüzde kullanılan 7.000 dilden 1.000’inin çevrim içi ortamda temsil edildiğini belirtti. İsviçre Çokdillilik Federal Delegesi Nicoletta Mariolini, yapay zekanın sıklıkla baskın dilleri kayırdığını ifade etti ve bir dili çevirmenin, o dili konuşan topluluğu anlamaktan farklı olduğunu vurguladı.

Dijital bir geleceği güvence altına almak için bölgesel temsilciler, dil topluluklarının dijital alanda dillerini geliştirmek için gerekli kaynaklara ve teknolojik yeteneklere sahip olmalarını sağlayan “dijital egemenlik” kavramını savundular.

Lia Rumantscha temsilcileri, Romanca dili için ClaviRom Android klavyesi ve 178 günde 460.000’den fazla çeviriyi işleyen ALAS otomatik çeviri sistemi gibi araçları içeren, tabandan yukarıya doğru bir dijital stratejiyi tanıttılar.

İrlanda Dili, Gaeltacht ve İrlandaca Konuşan Topluluk Ortak Komitesi Başkanı Shane Moynihan, İrlanda’nın Dijital Planı’nı ele alarak, İrlandaca’nın günlük kamu hizmetlerinin sunumuna entegre edilmesine odaklandı. Neasa Ní Chiaráin, İrlandaca için konuşma tanıma ve sentetik sesler geliştiren ve topluluğun veri sahipliğini vurgulayan bir kamu girişimi olan ABAIR’ı tanıttı.

Samuel Frontull, Innsbruck Üniversitesi ve Institut Ladin’de araştırmacı olarak görev yapıyor; Ladin topluluğunun Tradutur makine çevirisi sistemi, cihaz üzerinde çalışan yapay zeka araçları ve özel değerlendirme kriterlerini kullanarak kaydettiği ilerlemeyi gösterdi.

Attila Rácz, Romanya’nın Szeklerland bölgesindeki BT kümelenmesinin liderlerinden biri olarak, ekibinin Macarca konuşanların yerel idari işlemleri ana dillerinde yönetmelerine yardımcı olmak üzere bir yapay zeka sohbet robotu geliştirme sürecini paylaştı. Kuruluşların yapay zeka çözümlerini başarıyla uygulamaları için sekiz adımlı bir yol haritası çizdi.

Teknoloji Şirketleri ile Yerel Uzmanlığı Bir Araya Getirmek

Forum, küresel teknoloji şirketlerinin bölgesel dilleri nasıl sorumlu bir şekilde destekleyebileceğine dair bir diyalog ortamı sağladı. Lenovo ve Motorola temsilcileri, Ladin dilindeki akıllı telefon arayüzü için 200.000’den fazla kelimeyi yerelleştiren ve yerel kültür kurumlarıyla iş birliği içinde LiLa adlı açık kaynaklı bir makine çevirisi modeli geliştiren “Yerli Dillerin Dijital Kapsayıcılığı Girişimi”ni paylaştılar.

Google’dan Daan van Esch, bilgiye erişimi kolaylaştırmaya yönelik şirketin çabalarını özetledi; akıllı telefon klavyelerinde yaklaşık 900 dil çeşidine verilen desteği ve üniversitelerin dilbilim bölümlerinin kendi bölgesel verileriyle eğitim yapabilmeleri için Gemma gibi açık modellerin kullanıma sunulmasını ayrıntılı olarak anlattı.

Tartışmaları sonlandıran FUEN Başkan Yardımcısı Sterică Fudulea, yapay zekanın azınlıklar için ikili doğasını özetledi: yapay zeka, kültürel homojenleşme konusunda zorluklar yaratırken, aynı zamanda dilin yeniden canlandırılması için etkili bir araç olarak da hizmet ediyor. Bunu başarmak için teknoloji geliştirmenin “Biz olmadan bizimle ilgili hiçbir şey yapılmamalı” ilkesine bağlı kalması gerektiğini vurguladı.

Etkileşimli sergilerin de yer aldığı 10. Avrupa Azınlık Bölgeleri Forumu, 24 Ekim Cumartesi günü, İsviçre’nin en eski kenti, Graubünden – Grison’un başkenti ve makinelerle organik parçaları birleştiren biyomekanik tarzıyla tanınan, “Alien” filmiyle ünlenen sanatçı Hans Ruedi Giger’in doğduğu yer olan Chur’da düzenlenen rehberli bir turla sona erdi.